Ankthi është një problem që prek miliona njerëz në mbarë botën dhe shpesh trajtohet me kombinim të terapisë psikologjike dhe medikamenteve. Një nga grupet më të përdorura të barnave kundër ankthit janë benzodiazepinat, të cilat ofrojnë lehtësim të shpejtë të simptomave. Megjithatë, përdorimi i tyre sjell edhe rreziqe që nuk duhet nënvlerësuar.
Çfarë janë benzodiazepinat?
Benzodiazepinat janë barna psikotrope që veprojnë në sistemin nervor qendror duke rritur efektin e një kimikati natyral të quajtur GABA (acidi gama-aminobutirik). Kjo sjell qetësim të aktivitetit të trurit dhe ndihmon në uljen e ankthit, tensionit dhe simptomave të tjera emocionale. Ato përshkruhen nga mjekët për disa gjendje, jo vetëm për ankth.
Përdorimet më të zakonshme
- Trajtimi i çrregullimeve të ankthit dhe atakut të panikut
- Menaxhimi i pagjumësisë afatshkurtër
- Kontrollimi i krizave epileptike
- Lehtësimi i tensionit muskulor
- Përgatitja e pacientëve për procedura mjekësore që shkaktojnë ankth
Shembuj të benzodiazepinave
Disa prej barnave më të njohura të këtij grupi përfshijnë:
- Diazepam (Valium)
- Alprazolam (Xanax)
- Lorazepam (Ativan)
- Clonazepam (Klonopin)
- Temazepam (i përdorur më shumë për pagjumësinë)
Si funksionojnë benzodiazepinat?
Kur trupi është nën stres apo ankth, aktiviteti në tru rritet dhe sistemi nervor qëndron i “aktivizuar”. Benzodiazepinat lidhin receptorët e GABA-s në tru dhe shtojnë efektin e saj qetësues, duke ulur tensionin nervor. Efekti është i shpejtë, prandaj këto barna shpesh përshkruhen për situata urgjente.
Megjithatë, pikërisht ky veprim i fuqishëm dhe i menjëhershëm është edhe arsyeja pse benzodiazepinat mund të shkaktojnë varësi nëse përdoren për periudha të gjata.
Rreziqet e përdorimit të benzodiazepinave
Edhe pse janë efektive, benzodiazepinat nuk janë pa rreziqe. Mjekët i rekomandojnë zakonisht vetëm për përdorim afatshkurtër, zakonisht jo më shumë se disa javë.
1. Varësia dhe toleranca
Përdorimi i gjatë mund të çojë në tolerancë – trupi mësohet me ilaçin dhe kërkon doza më të larta për të pasur të njëjtin efekt. Kjo shpesh çon në varësi fizike dhe psikologjike, duke e bërë të vështirë ndërprerjen.
2. Simptomat e tërheqjes
Ndërprerja e papritur mund të shkaktojë simptoma të forta si:
- Ankth i shtuar
- Pagjumësi
- Dridhje
- Djersitje e tepruar
- Në raste të rënda, edhe kriza epileptike
Për këtë arsye, ndërprerja e trajtimit duhet të bëhet gjithmonë nën mbikëqyrjen e mjekut.
3. Efektet anësore
Disa efekte të shpeshta përfshijnë:
- Përgjumje gjatë ditës
- Probleme me përqendrimin dhe kujtesën
- Ndjenja hutimi ose marramendjeje
- Koordinim i dobët motorik, që rrit rrezikun e rrëzimeve te të moshuarit
4. Ndërveprimet me substanca të tjera
Kombinimi i benzodiazepinave me alkool ose barna të tjera që qetësojnë sistemin nervor (p.sh., opioidë) mund të jetë i rrezikshëm dhe potencialisht fatal për shkak të shtypjes së frymëmarrjes.
Përdorimi i kujdesshëm i benzodiazepinave
Mjekët rekomandojnë që benzodiazepinat të përdoren vetëm kur është e nevojshme dhe gjithmonë sipas udhëzimeve. Disa këshilla praktike për përdorim të sigurt janë:
Ndiqni recetën mjekësore
Mos e rrisni vetë dozën dhe mos i përdorni më shpesh sesa është përshkruar.
Mos i ndani me të tjerët
Çdo pacient ka nevoja dhe toleranca të ndryshme; përdorimi nga persona të tjerë mund të jetë i rrezikshëm.
Planifikoni ndërprerjen
Nëse përdorimi ka zgjatur më shumë se disa javë, konsultohuni me mjekun për një plan zbritjeje graduale të dozës.
Diskutoni alternativat
Për ankthin kronik, terapi si psikoterapia kognitive-biheviorale (CBT), teknikat e relaksimit dhe aktiviteti fizik mund të jenë zgjidhje më të shëndetshme dhe afatgjata.
Alternativa për trajtimin e ankthit
Benzodiazepinat mund të jenë të dobishme për periudha të shkurtra, por nuk janë zgjidhje afatgjatë. Alternativa të tjera përfshijnë:
Terapia psikologjike
- CBT ndihmon në ndryshimin e mendimeve dhe sjelljeve që ushqejnë ankthin.
- Terapitë e ndërgjegjësimit (mindfulness) dhe meditimi janë gjithashtu efektive.
Barnat jo-varësuese
Antidepresantët e grupit SSRI dhe SNRI shpesh përshkruhen për ankthin kronik, pasi kanë më pak rrezik për varësi.
Ndryshimet në stilin e jetës
- Ushtrime fizike të rregullta
- Gjumi i mjaftueshëm
- Ushqyerja e shëndetshme
- Shmangia e kafeinës dhe alkoolit
Kur duhet të kërkoni ndihmë mjekësore
Nëse ndjeni se barnat nuk po ju ndihmojnë më, keni nevojë për doza më të larta, ose përjetoni efekte anësore të forta, është e rëndësishme të flisni menjëherë me mjekun tuaj. Ndihma profesionale mund të parandalojë komplikime serioze dhe t’ju ndihmojë të gjeni trajtimin e duhur.
Reflektim praktik
Benzodiazepinat janë mjete të fuqishme për të menaxhuar ankthin, por ato nuk duhet të shihen si zgjidhje afatgjatë. Kujdesi, komunikimi i hapur me mjekun dhe adoptimi i metodave alternative mund të ndihmojnë në ruajtjen e shëndetit mendor pa rreziqe të panevojshme. Çelësi është të gjejmë një ekuilibër midis lehtësimit të simptomave dhe mbrojtjes së shëndetit afatgjatë.
Disclaimer
Ky artikull ka vetëm qëllim informues dhe edukativ. Ai nuk zëvendëson këshillën mjekësore profesionale. Për çdo vendim rreth trajtimit, dozave ose ndërprerjes së barnave, konsultohuni gjithmonë me mjekun ose farmacistin tuaj.