Depresioni është një nga çrregullimet mendore më të përhapura në botë dhe prek miliona njerëz çdo vit. Përveç terapisë psikologjike dhe ndryshimeve të stilit të jetesës, barnat luajnë një rol të rëndësishëm në trajtimin e këtij problemi. Një nga grupet më të përdorura të barnave kundër depresionit janë SSRI-të (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors), të cilat kanë treguar efektivitet të lartë dhe tolerancë të mirë nga shumica e pacientëve. Ky artikull do të shpjegojë në mënyrë të thjeshtë çfarë janë SSRI-të, si funksionojnë dhe çfarë duhet të dini para se t’i përdorni.
Çfarë janë SSRI-të
SSRI-të janë një grup barnash që përdoren kryesisht për të trajtuar depresionin, ankthin dhe disa çrregullime të tjera mendore. Emri i tyre vjen nga funksioni që kryejnë: ato bllokojnë rikthimin (reuptake) e serotoninës në tru, duke rritur kështu nivelin e këtij neurotransmetuesi. Serotonina shpesh quhet “hormoni i lumturisë” sepse ndikon në humor, gjumë, oreks dhe ndjenjën e mirëqenies.
Disa shembuj të SSRI-ve më të njohura
- Fluoxetine (Prozac)
- Sertraline (Zoloft)
- Citalopram (Celexa)
- Escitalopram (Lexapro)
- Paroxetine (Paxil)
Këto barna përshkruhen shpesh si linja e parë e trajtimit për depresionin për shkak të efikasitetit dhe profileve relativisht të sigurta të efekteve anësore.
Si funksionojnë SSRI-të
Në trurin tonë, serotonina është një nga kimikatet kryesore që ndikon në gjendjen emocionale. Në një gjendje depresioni, nivelet e serotoninës mund të jenë më të ulëta se normalisht. SSRI-të bllokojnë përthithjen e shpejtë të serotoninës nga qelizat nervore, duke lejuar që ajo të qëndrojë më gjatë në hapësirën midis neuroneve. Ky proces ndihmon për të stabilizuar humorin dhe për të ulur simptomat e depresionit dhe ankthit.
Kur përdoren SSRI-të
SSRI-të përshkruhen për një sërë gjendjesh, përfshirë:
- Depresionin e madh
- Çrregullimet e ankthit (përfshirë ankthin e përgjithësuar, ankthin social dhe çrregullimin e panikut)
- Çrregullimin obsesiv-kompulsiv (OCD)
- Çrregullimin e stresit post-traumatik (PTSD)
- Çrregullimet e të ngrënit, si bulimia
Mjeku gjithmonë përcakton nëse një pacient është kandidat i përshtatshëm për trajtim me SSRI bazuar në historikun mjekësor dhe simptomat specifike.
Si merren SSRI-të
Barnat SSRI merren zakonisht një herë në ditë, shpesh në të njëjtën orë, për të mbajtur nivele të qëndrueshme në gjak. Ato mund të duhen disa javë, zakonisht 4 deri në 6 javë, përpara se të ndihen efektet e plota. Prandaj, është e rëndësishme që pacientët të kenë durim dhe të mos ndalojnë marrjen e barnave pa u konsultuar me mjekun.
Efektet anësore të mundshme
Edhe pse SSRI-të janë përgjithësisht të sigurta, ato mund të shkaktojnë disa efekte anësore, sidomos gjatë javëve të para të trajtimit. Disa nga më të zakonshmet përfshijnë:
- Nauze ose shqetësime në stomak
- Dhimbje koke
- Pagjumësi ose përgjumje
- Rënie të dëshirës seksuale
- Ankth i shtuar në fillim të trajtimit (që zakonisht stabilizohet)
Shumica e këtyre efekteve zhduken brenda disa javësh. Nëse ato vazhdojnë ose përkeqësohen, pacienti duhet të kontaktojë menjëherë mjekun.
Paralajmërime për përdorimin e SSRI-ve
Konsultimi me mjekun
Mos filloni ose ndaloni SSRI-të pa udhëzimin e mjekut. Ndërprerja e papritur mund të shkaktojë simptoma të tërheqjes, si marramendje, lodhje dhe humor të paqëndrueshëm.
Ndërveprimet me barna të tjera
SSRI-të mund të ndërveprojnë me barna të tjera, përfshirë ilaçet kundër dhimbjeve, medikamentet për migrenën dhe suplementet bimore si St. John’s Wort. Kjo mund të shkaktojë efekte të rrezikshme, si sindroma e serotoninës.
Monitorimi i pacientëve të rinj
Te adoleshentët dhe të rinjtë, SSRI-të mund të rrisin përkohësisht rrezikun e mendimeve vetëvrasëse në fillim të trajtimit. Prandaj, monitorimi i kujdesshëm nga mjeku dhe familjarët është i domosdoshëm.
Këshilla praktike për përdorimin e sigurt
- Merrni barin në të njëjtën orë çdo ditë për të ruajtur një rutinë.
- Mos e ndaloni trajtimin edhe nëse ndiheni më mirë; konsultohuni gjithmonë me mjekun.
- Mbani shënime për çdo efekt anësor dhe ndani informacionin me mjekun.
- Kombinoni trajtimin me terapi psikologjike dhe aktivitete fizike për rezultate më të mira.
- Shmangni alkoolin ose substancat që mund të ndikojnë në efektivitetin e barit.
SSRI-të dhe stilit i jetesës
Trajtimi me SSRI është më efektiv kur kombinohet me ndryshime pozitive në stilin e jetesës, si:
- Ushqyerje e shëndetshme dhe e balancuar
- Aktivitet fizik i rregullt
- Menaxhimi i stresit me teknika si meditimi ose joga
- Mbështetje sociale nga miqtë dhe familja
Ky kombinim ndihmon në përmirësimin e humorit dhe në uljen e rrezikut të rikthimit të simptomave.
Përfundim
SSRI-të kanë sjellë një revolucion në trajtimin e depresionit dhe çrregullimeve të ankthit. Ato ofrojnë një opsion të sigurt dhe efektiv për shumë pacientë, por përdorimi i tyre kërkon kujdes, mbikëqyrje të mjekut dhe durim për të parë rezultatet. Duke bashkëpunuar ngushtë me profesionistët e shëndetit mendor dhe duke ndërmarrë ndryshime pozitive në jetën e përditshme, pacientët mund të përmirësojnë ndjeshëm cilësinë e jetës së tyre.
Disclaimer
Ky artikull është vetëm për qëllime edukative dhe nuk përbën këshillë mjekësore. Për çdo shqetësim ose pyetje mbi trajtimin me SSRI, konsultohuni gjithmonë me mjekun ose farmacistin tuaj.